پرینت

معرفی کتاب: عدالت ترمیمی در نظام کیفری موضوعه ایران

نوشته شده توسط حامد صفائی آتشگاه در . ارسال شده در اخبار

مطالعات محور عدالت ترمیمی در ایران طی ده سال اخیر متعدد بوده است. از بررسی مبانی عدالت ترمیمی تا جایگاه عدالت ترمیمی در قوانین موضوعه. انتشار این آثار از یک سو و ورود دانشجویان حقوق کیفری و جرم‌شناسی به صحنه تقنین و اجرای عدالت کیفری از سوی دیگر موجبات ورود محسوس عدالت ترمیمی به قانون آیین دادرسی کیفری، مصوب ۱۳۹۲ را فراهم نمود. کتاب عدالت ترمیمی در نظام کیفری موضوعه ایران اثر آقای رحمان صبوحی -با دیباچه آقای دکتر سید علی کاظمی- جدیدترین اثر این حوزه  می‌باشدکه از سوی انتشارات مجد به زیور چاپ آراسته گشته است.

عدالت ترمیمی

ضمن معرفی این کتاب، به مناسبت نگارش این اثر شما را دعوت می‌کنم دیباچه آقای دکتر سید علی کاظمی را در ادامه مطلب مطالعه نمایید.

 

به نام خداوند داد و دهش

ناکارآمدی و انتقادهای وارد شده بر الگوی سنتی عدالت کیفری در مهار پدیده مجرمانه و همچنین دستاوردهای علوم جنایی، به­ویژه در چند دهه اخیر، منجر به تحول بنیادین در اندیشه­ها، روش­ها و ابزارهای دادرسی شد و این تحول، تغییر رویکردهای دادرسی و شکل­گیری الگوها و گونه­های نوین رسیدگی­ کیفری را در پی داشت. مهم­ترین این گونه­ها که از دهه 1970 گسترش و ترویج آن در اسناد سازمان ملل متحد بازتاب یافت، عدالت ترمیمی است. شالوده تعاریف ارایه شده از عدالت ترمیمی، از تونی مارشال تا سایر صاحب­نظران مانند پاول مک کلد،تد واچل، هوارد زهر، «حل مشکل مشارکتی پدیده مجرمانه با رویکرد اجتماعی جهت بازپیوند افراد و ترمیم آثار اجتماعی» است. بر این اساس شمول­گرایی، مشارکتی بودن و استفاده از رویکردها و رهیافتهای فراکیفری از ره آوردهای این الگوی دادرسی برای نظام عدالت کیفری است.

الگوی ترمیمی در مدت زمانی کوتاه و در بستر سایر تحولات اجتماعی مانند شکل­گیری جامعه مدنی و افزایش مشارکت اجتماعی دستاوردهای فراوانی داشته است که منجر به شکستن باورها و باروهای سنتی در حوزه عدالت گردید. از جمله این دستاوردها، شکستن انحصار دولت در مقابل افزایش مشارکت جامعه در دادرسی، شکستن عدالت تک صدایی دادرسان، در مقابل شکل­گیری عدالت چندصدایی، شکستن چارچوب مجازات­های سنتی، در برابر ورود سایر پاسخ­های اجتماعی و شکستن مفاهیم سنتی اجزای دادرسی در برابر طرح مفهوم ذینفعان دادرسی می­باشد. رویکرد ترمیمی به دادرسی با تکیه بر مؤلفه­های مهمی چون بزه­دیده­محوری، پیشگیری از تکرار کژروی و جرم، مسؤولیت­پذیر کردن بزهکار، واگرد قضایی، جایگزین­های مجازات، بازپیوند ذینفعان و ترمیم آسیب­ها، جلوه جدیدی از پدیده مجرمانه و روش­های مقابله با آن را در برابر حقوق­دانان قرار داد. از این رو منجر به نهضتی اصلاح گرایانه در رسیدگی جزایی شد و نظام­های عدالت کیفری را چه در بعد اندیشه و چه در ابعاد هنجاری، ساختاری و رفتاری دچار تحول بنیادین نمود و در حال حاضر در غالب کشورهای دنیا و از جمله کشور ما به عنوان بدیل یا متمم الگوی دادرسی سزاگرا کاربرد دارد.

مروری بر نوشتارهای مربوط به عدالت ترمیمی نشان­دهنده آن است که غالب این نوشته­­ها بر انتقاد از جریان عدالت سزاگرا، استوار شده است. ترمیم­گرایان غالباً با طرح دردها و رنج­های بزرگی که ناشی از کاستی­ها و معایب روش عدالت تنبیهی است، چشم­اندازی دهشتناک و ظالمانه از عدالت تنبیهی ترسیم می­کنند و در مقابل روش­های جایگزین­ ترمیمی را چون «طایری فرخ پی و فرخنده فال» به نمایش می­گذارند که ناگهان بر آسمان ابری عدالت کیفری با موفقیت هویدا می­شود و گویی بناست تا تمام مشکلات با ظهور آن، محو شود. در حالی که صرف نظر از نگاه تبلیغی و مبالغه آمیز ترمیم گرایان، کاربست عدالت ترمیمی بدون چالش­ نبوده و هم در حوزه اندیشه­ و هم در حوزه اجرا با مشکلات و موانع مختلف مواجه است. چگونگی بکارگیری رویکردهای عدالت ترمیمی در نظام­های مختلف حقوقی، چگونگی سنجش آسیب­های ناشی از جرم، چگونگی مشارکت دادن جامعه، چگونگی مسؤولیت پذیر کردن مؤثر بزهکاران، چگونگی تغییر دادن ذهنیت دادرسان و شهروندان و چگونگی استفاده از روش­های ترمیمی در جرایم جدی و خشونت­بار از جمله چالش­های سیاستگذاران جنایی است که در مقام اعمال پوشاندن قبای ترمیمی بر اندام عدالت کیفری هستند.

جناب آقای رحمان صبوحی، نویسنده محترم کتاب عدالت ترمیمی در نظام کیفری موضوعه ایران، از دانش­پژوهان ارجمندی است که مطالعات و تألیفات فراوانی در حوزه عدالت ترمیمی داشته و کتاب ایشان دربردارنده مفاهیم و چالش­های عدالت ترمیمی در قلمروی حقوق کیفری ایران است که خواندن آن به علاقمندان این حوزه از عدالت کیفری توصیه شده و موجب دانش­افزایی آنان خواهد شد و امید آن دارد تا چنین تألیفاتی منجر به شکل­گیری بنیان نظری لازم جهت تحقق کامل و صحیح عدالت ترمیمی متناسب با مقتضیات اجتماعی، فرهنگی و حقوقی جامعه ایرانی گردد.

سید علی کاظمی

تهران- آذرماه 1393

 

شما مجوز ارسال دیدگاه را ندارید

مطالب مرتبط